Đặc điểm cơ bản của hát bội

Nghệ thuật sân khấu Hát bội thuộc thể tài bi hùng, tư tưởng luôn đề cao tính trung quân tiết nghĩa, nội dung hầu hết dựa theo tích xưa, chính sử Trung Quốc nhưng do các tác giả người Việt biên soạn.

Đặc điểm này rất nổi trội trong Hát bội, khi Hát bội mở màn, sân khấu là những cung điện nguy nga lộng lẫy hay lâu đài hoành tráng; các nhân vật là những ông hoàng bà chúa, thánh thần, tiên ông, công hầu, khanh tướng… với những xiêm y rực rỡ; oai phong lẫm liệt những áo mão cân đai… Số phận của những nhân vật trung quân tiết nghĩa luôn được đề cao, dù kết cuộc có bi thảm nhưng rất hào hùng, bi tráng như cái chết của Quan Công (Quan Vân Trường); là bậc trượng phu quân tử thà chết chứ không chịu đầu hàng giặc “đi đại lộ về đại lộ”, dù biết giặc phục quân nguy hiểm…; cái chết thế đứng của người anh hùng “Hữu dũng vô mưu” – Từ Hải…; Đơn Hùng Tín thà chết để giữ chữ “tiết nghĩa”… Vì thế mà Hát bội không có những hình tượng người công nhân, nông dân, sinh viên, giáo viên, bác sĩ, kỹ sư…; cũng không có cảnh trí thiên nhiên như đồng ruộng, núi đồi, trường học, trạm xá

Thủ pháp nghệ thuật, Hát bội có tính ước lệ và tượng trưng rất cao. Chỉ những bước chân của diễn viên trên sân khấu là bằng cả vạn dậm ngoài đời, cây roi có lúc tượng trưng là con ngựa, có lúc là binh khí để  đánh giặc, cái nhúng nhảy là ước lệ cho sự bay lên trời hay về núi… Ngôn ngữ Hát bội đa phần là từ ngữ Hán Việt hoặc những từ ngữ triết lý Nho giáo như “Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung; phụ từ tử hiếu, tử bất hiếu bất tử; vũ vô thuyết tả năng lưu khách, sắc vị ba đào chốn nịch nhân…”. Hát bội còn là loại hình sân khấu gián cách, mang những đặc thù của Sân khấu phương Đông.

Đặc điểm cơ bản của hát bội

Một cảnh diễn trong hát bội

Trình thức của Hát bội là Cung đình, là những nghi thức tấu trình, thưa bẫm, nghi lễ được quy ước theo khung khổ trong Cung đình rất quy củ… Tính nghệ thuật chuyên nghiệp: hệ thống âm nhạc hoàn chỉnh là loại âm nhạc bác học, hệ thống vai diễn (khoảng 30 loại vai đào – kép cụ thể tính cách) kịch bản văn học hoàn chỉnh khá chặt chẽ, tính hội hoạ rất cao trong miêu tả nhân vật và không gian – thời gian, …

Qua màu sắc và cách hoá trang mà người xem có thể nhận ngay từ đầu về tính cách nhân vật hoặc vai vế, vị trí của nhân vật đó…

- Màu đỏ: tượng trưng cho tánh thẳng thắn, trung hậu, cốt cách thần linh hay huyền diệu…

- Màu trắng: chỉ người có tính tình phản trắc, a dua nịnh bợ, tráo trở…

- Màu đen: tượng trưng cho tính tình chất phác, ngay thẳng, nhưng nóng nảy…

- Màu xanh da trời: tính mưu mô, kiêu hãnh…

- Màu lục: tính hay dời đổi, thiếu thuỷ chung…

- Màu vàng và bạc: những bậc tu hành, thần thánh…

- Quan văn trung: mặt trắng hồng (mặt thật), nếu lão thì mày trắng.

- Quan võ trung: mặt đỏ có vẽ thêm tròng táo, quanh mắt có viền đen…

- Tướng phiên: mặt rằn rện.

- Nịnh thần: mặt xám hoặc màu vỏ cua, đỏ lợt hoặc mặt mốc…

Nghệ thuật Hát bội được xem là một loại hình sân khấu cổ điển của Việt Nam, với những cứ liệu và đặc điểm cơ bản nói trên, tuy chưa phải đầy đủ nhưng bài viết với thiện chí góp phần cung cấp bạn đọc về những khái niệm nhất định; nhằm tôn vinh thành tựu mà người xưa đã dầy công xây thành, giữ gìn bản sắc, kế thừa và phát triển cho đến hôm nay.

Tác giả Đỗ Dũng

Liên hệ Shop Mặt Nạ Trang Trí

Địa chỉ: A235 Tô Ký, Đông Hưng Thuận, Q. 12, TP.HCM

Hotline: 0908. 269. 548 (A. Hữu) - Email: chihuuvo@gmail.com

Bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha